Kamis, 08 Oktober 2020

Budaya Madura : Pe-Sapeyan

BUDAYA MADURA : Pè-Sapèyan

Pè-sapèyan, aghânḍhu’ artè èn-maènan orèng èpadhâddhi sapè. Ėn-maènan kasebbhut bânnè mabi sapè ongghuwân tapè orèng. Orèng sè dhâddhi pè-sapèyan atèngka akaḍhi sapè maksottèpon amaèn pèsapèyan. Amaèn pè-sapèyan ampon ḍhâddhi bhuḍhâjâ neng dhisa Tamba’âghung Bârâ’ sareng Ambhunten Tengnga, è kacamatan Ambhunten è Kabhupatèn Songennep. Neng kennengngan laèn taḍâ’ abhuḍhâjâ’âghi pè-sapèyan ghâpanèka. Bhuḍhâjâ Pè-sapèyan ghâpanèka neng Ambhunten Tengnga sareng Tamhâ’âghung Bârâ’ pajhât ngabidhi sabellunna Aghâma Islam kasebbhâr è Madhurâ ampon èlampa’aghi sareng maghârsarèna.

Budaya Madura : Pe-Sapeyan


 Ė bâkto ghâpanèka bârghâ Tambhâ’âghung Bârâ’ sareng Ambhunten Tengnga ghi’ nganot Aghâma Buddhâ. Ḍuwâ’ dhisa ghâpanèka engghunna è paghunongan, tanana ghârsang, ojhân talèbât rangrang. Sanarè sapanèka tegghâl sè bâḍâ pagghun èyopènè , sabâghiyân namong èpabânḍung marghâ dhâddhi kebbhun lalang. Rèng tanè ngambruwâghi kakowadhân sapè obuwânna ka’angghuy nyaka’ tegghâllâ. Mèlana rèng tanè è Tambhâ’âghung Bârâ’ sareng Ambhunten Tengnga talèbât èsto ka sapèna. Bângatowa Tambhâ’âghung Bârâ’ sareng Ambhunten Tengnga manabi ampon nèmor kara neng tètèmasa katèghâ lajhu mènta ojhân ḍâ’ ka Sè Araksa kalabân mabâḍâ ritual Pèsapèyan. Dhâdhi Pè-sapèyan ghâpanèka ritual-magis mènorot aghâma sè èyanot bâkto ghâpanèka. Ritual-Magis sareng bârghâ èsebbhut sakkral.

Ritual-Magis Pè-sapèyan, ètojjhuwâghi ka’angghuy nyo’on ojhân ḍa’ Sè Araksa, èseppowè sareng orèng sè palèng seppo è kennengngan ghâpanèka mènangka bhâbhuto. Bhâbhuto panèka sè ngator sasajhin ka’angghuy Sè Araksa. Namong sa’amponna bârghâ Tambhâ’âghung Bârâ’ sareng Ambhunten Tengnga nganot Aghâma Islam lalampan nyo’on ojhân èlampa’aghi kalabân mabâḍâ solat jamaah nyo’on ojhân. Namong bisaos Pè-sapèyan pagghun èbhuḍhâjâ’âghi. Bidhâèpon Pèsapèyan ta’ èbâḍâ’âghi sabbhân taon polè akadhi sè dhimèn, namong ampon asèpat pangalèburân. Lalampan Pè-sapèyan panèka èlampa’aghi sareng orèng kaempa lakè’ binè’. Biyasaèpon sè dhâddhi sapè orèng binè’, sè ngellèsè kaḍuwâ orèng lakè’.

Sè kaempa’ panèka ghâmbhârânna orèng anangghâlâ è tegghâl. Pangangghuyyâ sapè sareng sè ngellèsè aropa : topong sapè ka’angghuy sè dhâddhi sapè, pa’ lambâr rapè’ ka’angghuy notobhi ḍâḍâna sè dhâddhi sapè, jhâmang ḍuwâ’ ka’angghuy sapè, sabbhâu èngghi panèka mara pènjhung, ka’angghuy ḍuwâ’ sapè sareng ḍuwâ’ sè ngellèsè, empa’ sampor èyangghuy sapè sareng sè ngellèsè, kalèmbâng ka’angghuy sapè, sapè akalèmbâng nodhuwâghi bânnè sapè ḍân-bâḍân tapè sapè sè paraddhu ka Sè Araksa, empa’ ghungsèng ka’angghuy sokona sapè, talè ètata kembhâng bârna mèra kangghuy magânḍing sapè sè ḍuwâ’, calana bârna bhiru ka’angghuy sapè, klambhi gombor celleng ka’angghuy sè ngellèsè. Bâḍâ polè orèng katello sè dhâddhi con-locon. Con-locon sè katello èpangangghuyi topong sareng kostum sè katèngal loco. Peccot ḍuwâ’ sè èyastanè sareng sè ngellèsè. Pè-sapèyan jhughân èpaghenna’ sareng jhâjhân pasar, kembhâng petto’ bârna ka’angghuy Sè Araksa tor sa’amponna mènnyan èyobbhâr lajhu èyarak èyèrèngè saronèn.

Bhuḍhâjâ Pè-sapèyan samangkèn bisa ètangghâ’ sareng orèng manabi bâḍâ komantan, nyonnat, nyadhâr, ka’angghuy marammè. Namong sanarè sapanèka adhât lalampan Pè-sapèyan, pagghun bisaos akadhi jhâman sè ghâllu. Artè’èpon lalampan Pè-sapèyan èkabidhi sareng ngobbhâr mènnyan, masang sasajhin kangghuy Sè Araksa, sè bhidhâ namong ḍu’a’èpon ampon ngangghuy du’a’ Aghâma Islam. SMP Negeri Ambunten ekstra kurikulèrrèpon mertè Bhuḍhâjâ Pè-sapèyan. (Metthèk dâri ‘Permainan Rakyat Jawa Timur’, Depdikbud Jatim, 1984 )

Label: , , ,

Rabu, 07 Oktober 2020

Tradisi Ojhung Madura, Budaya Suku Madura

 Tradisi Ojhung Madura

Ojhung èngghi panèka bhuḍhâjâ tradisional rè-karèna lalampan religi magis jhâman kona è Madhurâ. Namong bisaos samangkèn ta’ saḍhâjâ kennengngan è Madhurâ sè ngalampa’aghi artèèpon namong sabâgiyân kennengngan è Madhurâ sè ghi’ ngalampa’aghi otamaèpon neng pasèsèr ḍâjâ akaḍhi è dhisa Aèngmèra, Kacamadhân Bâtopotè Kabhupatèn Songennep. È kennengngan ghâpanèka pagghun malarat aèng, ponapa polè manabi kalerressan nèmor kara. Neng dhisa Aèng Mèra namong bâḍâ sèttong somor sè ènyamaè somor sè Pènangcangka. 

Tradisi Ojhung Madura, Budaya Suku Madura
ojhung


Manabi somor ghâpanèka ampon asat sombherrâ, bârghâ dhisa Aèngmèra ampon laèp aèng. Sè sapanèka ngabidhi ghi’ jhâman kona, manabi ampon asat aèngnga somor sè Pènangcangka bârghâ dhisa Aèngmèra lajhu ngalampa’aghi rokat ritual magis sè aropa tangghâ’ân Ojhung. Ka’angghuy mènta ojhân ḍâ’ ka Sè Araksa bhumè. Ojhung panèka aropa tokar.

Èn-maènan sè èlampa’aghi sareng ngangoḍâdhân neng dhisa Aèngmèra. Dhimèn sadhâjâ dhisa è pasèsèr ḍâjâ kabhupatèn Songennep paḍâ mabâḍâ Ojhung otamaèpon nalèka ghi’ jhâman rato, sabâb Bâto Potè ḍhimèn onèng dhâddhi pusat karajhâ’ân Songennep. Ghi’ ngè-tangè èbâḍâ’âghiyâ rokat, ngangoḍâdhân dhisa Aèngmèra ampon alatè amaèn Ojhung. Mènorot cator para seppo dhisa Aèngmèra, sè amaèn Ojhung panèka kantos loka, sakonè’na bhâdhânna sè èkennèng pokol kantos beddheng. 

Ghi’ jhâman kona manabi Ojhung parappa’na dhâddhi, tarkaḍhâng sakèng hoso’na sè salang pokol kantos bâḍâ sè tasambhet, mèlana ka’angghuy nyegghâ sè sapanèka lajhu èbâḍâ’âghi ellèt, otabâ sè èsambhât bhâbhuto, èngghi panèka orèng sè bhâḍhi mèsa sè pareppa’na amaèn Ojhung manabi ampon hoso’. 

Sè amaèn Ojhung panèka ngangoḍâdhân sè saghânḍhing omorra sareng rajâna bhâdhânna. Serrèna Ojhung panèka aropa’aghi rè-karèna bhuḍhâjâ religi-magis sè amaèn ta’ èbâjâr, sabâb sè amaèn aromasa ghâḍhuwân kawâjibhân moral ka’annghuy kaparlowan dhisa. Salaèn ghâpanèka, bâḍâ atoranna èngghi panèka sè bisa èpokol namong ḍâri tabu’ ka attas, ta’ kèngèng mokol mowa, mala mowa mabi topong ka’angghuy ta’ kennèng pokol. Sè amaèn ta’ ollè anapso ka’angghuy nganèyajâ mosona. Serrèna Ojhung panèka asèpat religi-magis taḍâ’ sè kala taḍâ’ sè mennang sè amaèn namong ghâḍhuwân sèttong tojjhuwân èngghi panèka nekkanè rokat mènta ojhân. Mèlana sè amaèn èrabât sareng orèng sè ahli magis. Sè ahli magis panèka èyangghep ghâḍhuwân kakowadhân makala moso sè pareppa’na amaèn Ojhung, ompamaèpon: kol-pokolla lajhu potong, sè aojhung lajhu lemmes, kalengnger. Namong loka marghâ kennèng pokol biyasana sareng sè Ahli magis (sè ngellèsè ) orèng sè loka ghâpanèka lajhu èyosap lokana, loka bhuru lajhu èlang ta’ alampat. Ojhung ta’ apangèrèng tabbhuwân saronèn tapè ètoro’è monyèèpon ḍhungḍhung (ḍâri kaju rajâ sè èlobângè akadhi thongthong ḍâri perrèng) sè èsebbhut Okol. Sa’abiddhâ addhuwân Ojhung Okol terros ètabbhu èpakajâ. 

(Ėsalèn ḍâri buku : Madura dalam sebuah potret, ASAS, 2015)

Label: , , ,